Hanzestadproject  
Als wissel op een duurzame toekomst

Een positief alternatief voor het aanvreten van de groene gordel rond Brugge 

Milieurama augustus 2004


Van de 13e tot de 15e eeuw was Brugge een centrum van economische dynamiek; luxe en macht. Het was een belangrijk centrum in het Hanzenetwerk, de Wereldhandelsorganisatie van die tijd. De pracht en praal uit die tijd maakt van het grotendeels intact gebleven stadje vandaag een toeristisch centrum van wereldformaat – Japanners en Amerikanen kijken er de ogen uit hun oogkassen. Het levert Brugge echter evengoed – en niet volkomen ten onrechte – het idioom op van een wat slaperig museum zonder hedendaagse dynamiek. Met Brugge cultuurstad en het ter gelegenheid van dat evenement gebouwde concertgebouw leverde de stad al een stevig tegenargument. En met het feit dat het stadsbestuur ook ruimte voor bedrijven en dus lokale werkgelegenheid wil maken, is op zich niets mis. Integendeel.

Alleen doet men dat beter niet in de groene gordel rond de historische stad – remember de strijd voor het Lappersfortbos en het Chartreusegebied. Hoeft ook niet, want met het Hanzestadproject heeft het Groene Gordel Front een duurzaam alternatief klaar. Dat combineert werkgelegenheid, leefbaarheid en duurzaamheid en kan van Brugge een droomstad maken voor bewoners, toeristen, investeerders én ondernemingen.

Het ‘Groene Gordel Front’ (GGF) is een netwerk voor duurzaamheid en participatie van 103 aangesloten verenigingen en een beschermcomité van een 300-tal mensen ‘met gezag’. Samen streven ze naar het behoud van de groene gordel rond Brugge en Ommeland. Het Groene Gordel Front is naar eigen zeggen een ‘beschermende cirkel’ rond de bedreigde natuurgebieden Lappersfort en Chartreuse en werd opgericht toen bleek dat deze belangrijke stukken van de groene gordel voor bedrijventerreinen en kantoorachtigen dreigden te worden opgeofferd. Maar omdat ook volgens het GGF de werkgelegenheid in het Brugse moet kunnen bloeien, kwamen ze in januari 2004 op de proppen met een uniek ‘think globally, act locally’-project dat de groene gordel spaart en toch voor massa’s werk- en woongelegenheid kan zorgen: het Hanzestadproject.

De ‘Club van Brugge’ op zoek naar Hanzetopia …

Een duurzame toekomst voor een stad is enkel mogelijk wanneer je de stad als één geheel beschouwt. Maar ook voorzichtig omspringen met grondstoffen, de vervuiler doen betalen en participatie integreren in het beleid zijn belangrijke kenmerken van een duurzaam beleid. Net zoals een evenwicht zoeken tussen sociaal-culturele waarden, ecologie en economie. Om dit allemaal te verwezenlijken is niet één project nodig, maar een compleet proces. En voor Brugge kan dat het Hanzestadproces zijn. Het Hanzestadproces is immers een compilatie van deelprojecten die zich elk richten op een andere doelgroep: bewoners, toeristen, investeerders, ondernemingen ... Via een bipolair model geeft het GGF zowel de Brugse economie als de groene gordel rond de stad nieuwe kansen. Het hart van Brugge wordt een economische groeipool en de groene gordel rondom Brugge wordt een zachte groeipool voor de natuur. En de twee groeipolen komen met elkaar in contact via de kanalen die de natuur als groene vingers tot in de stad brengen. In het  Hanzestadproces zijn ook een democratische (co-productie als mede-krachten) en een sociale ( de en warme en multiculturele en dierbare stad waar het goed om leven is) groeipool; volgens de 4 P logica van duurzame ontwikkeling : people, planet, participation, profit.

Handen af van de Groene Gordel

Voor het GGF begon alles met de strijd om industrieterreinen en kantoorachtigen uit de groene gordel te houden, meer bepaald uit het ‘beruchte’ Lappersfortbos en uit de Chartreuse, het landschappelijk en ecologisch belangrijk open ruimtegebied waarop het stadsbestuur zijn oog liet vallen als compensatie – en 15 jaar oude wens – voor het Lappersfortdossier (dat te heet aan het worden was ). Het stadsbestuur, onder leiding van CD&V-burgemeester Patrick Moenaert, wou in het Lappersfortbos immers een bussenstelplaats, een ambachtelijke zone, een KMO-zone en de nieuwe zuidelijke ringweg aanleggen. Toen de vreedzame bosbezetters in ware Gestapo-stijl uit het bos werden gedreven, keerde de publieke opinie zich steeds meer tegen het beleid en onder druk van de Vlaamse regering moest het Brugse bestuur zijn plannen voor het Lappersfortbos staken. En dus heeft het zijn aandacht al snel verlegd naar de zuidelijke Chartreuse, de groene inrijpoort van Brugge. Het Lappersfortbos was dus een zoethoudertje voor de milieuactivisten en de joker van de burgemeester, terwijl het schaakspelende bestuur ( hiervoor bondgenoten vindend bij een deel van de Vlaamse overheid )  lustig zijn gang wil gaan in het Chartreusegebied.

Nochtans is er in en aansluitend bij het stedelijk weefsel nog ruimte zat voor economische en stedenbouwkundige ontwikkelingen. En hoewel met het Hanzestadproject een alternatief op tafel ligt dat daar concreet invulling aan geeft, is de dreiging voor de waardevolle bos- en natuurlandschappen van Lappersfort en Chartreuse nog steeds niet voorbij.

Een groene gordel en twee stedelijke assen

Het Hanzestadproject biedt nochtans een duurzaam alternatief, niet alleen voor het bekendste zonevreemde bos van Vlaanderen, maar tevens voor de hele bedreigde groene gordel. Het GGF wil die groene gordel overigens niet alleen ‘behouden’. De groene gordel rond Brugge speelt een belangrijke rol in de hele Hanzestadvisie en moet voor alle Bruggelingen – zowel de sedentaire als de tijdelijke – een bron van ontspanning en inspiratie worden. Zo worden er in het Lappersfortbos bijvoorbeeld educatieve poelen gepland. Het kanaal kan een fietsknooppunt vormen, bossen kunnen worden uitgebreid en natuurontwikkelingsprojecten kunnen worden opgestart. Ook de NMBS-site kan een attractiepool worden door de oude trein-site te restaureren en er een museum onder te brengen.

Beurshal-Concertgebouw-Oud Sint-Jan is een andere groeias. Het Concertgebouw, als symbool voor de stadsvernieuwing, moet het gezicht van het Hanzestadproject worden. Het kan de uitvalsbasis voor het projectteam worden en ook als ontvangstcentrum dienen. Het Oud Sint-Jan daarentegen kan een belangrijke economische rol spelen als potentiële hoofdkwartierenzone en dus voor werkgelegenheid zorgen. Daarnaast moet er natuurlijk ook plaats zijn voor duurzaam wonen in de stad. Zo is de beurshal dringend aan vervanging én aan een nieuwe locatie toe. Op deze plaats, zo dicht bij Het Zand, kan bij voorbeeld een stadspark komen, of de eerste duurzame woonwijk in Vlaanderen ... Onze Hollandse bovenburen hebben hier een voorbeeldfunctie met projecten als de ecowijk op de GWL-terreinen in Amsterdam en Oikos in Enschede.

Ook de laatste as – station-kanaaleiland – biedt een grote uitdaging voor een stad als Brugge. Het kanaaleiland, dat nu enkel gebruikt wordt als toeristenbusparkeerplaats, zou een extra functie als beurshal kunnen krijgen. In de plannen van het Hanzestadproject rijst dit gebouw als een paalwoning uit het water en wordt het multifunctioneel ingericht. Het gebouw kan ook dienen als dubocentrum en het duurzaam bouwen promoten en er zou een uitbreiding van de jachthaven kunnen komen. Ondertussen is nog een nieuwe potentiële groeias aangeduid in de omgeving van het Brugse St. Pieters-station…

‘Klein Groen Brugge’

Ook mobiliteit staat centraal in het Hanzestadproject. Makkelijk met het openbaar vervoer tot in de stad raken is een belangrijke prioriteit, en daar speelt de stationsbuurt een belangrijke rol in. De omgeving rond het station heeft nog enorm veel potentieel voor kantoorachtigen. Er is nog een zee aan ruimte die er nu hopeloos verlaten bijligt. Omdat het station zo’n belangrijke rol zal vervullen, is het cruciaal dat alle actoren, Bruggelingen en stadsbestuur, achter het plan staan. Een combinatie van deze drie volgende scenario’s kan een complete heropleving van de stationsomgeving teweegbrengen.

Het eerste scenario voorziet ‘een klein Groen Brugge’ met kantoren aan de voorkant van het station. Tussen het station en BN Bombardier ligt momenteel een immense miskleun van een nooit afgewerkt parkeergebouw en een groot, braakliggend terrein. Het is zeker niet de bedoeling om Bombardier in te sluiten. Volgens het project zouden slechts 4 kavels overgenomen worden en zou de resterende spie ingericht worden als bussenstelplaats. In een tweede scenario wordt ‘het klein Groen Brugge’ uitgebreid met een extra zone. De ring zou dan ondertunneld worden en er bovenop komt een nieuw complex. Een cinema, een kleine winkelgalerij of meer kantoren behoren tot de mogelijkheden en kunnen het station en het hart van Brugge met elkaar in verbinding brengen. Ook hier is een goed uitgewerkt mobiliteitsplan nodig met wandel- en fietsboulevards en vrije busbanen die zonder hinder passagiers naar de binnenstad brengen. Het unieke uitzicht op de mooie Brugse torens mag hierdoor echter niet gehinderd worden.

Achter het station 

Ook aan de achterkant van het station zijn mogelijkheden zat. In een beperkt scenario komt er enkel een gebouw dat alle administraties gebundeld kan huisvesten. Een eerste uitbreiding kan er komen door de verhuis van het KHBO. Het schoolgebouw is quasi afgeschreven, en qua brandveiligheid haalt het nog nauwelijks de wettelijke voorschriften. Op die plaats kan een nieuw kantoorgebouw komen. In een ingrijpender scenario kunnen ook de Belgacom-gebouwen platgegooid worden en samen met de KHBO-site één groot kantorencomplex vormen. Die Belgacom-gebouwen werden nog geen 15 jaar geleden gebouwd in een hedendaagse art-nouveau stijl en kregen toen nogal wat aandacht als een architectonisch hoogstandje. Maar vandaag blijkt er met het gebouw heel wat mis, naast het lekkende dak zorgen de hoge plafonds en de slechte isolatie voor een torenhoge energiefactuur. Bovendien hypothekeert het gebouw de omliggende omgeving en kan er bovengronds makkelijk tot 10 à 15 verdiepingen hoog gebouwd worden, en onder de grond is er dan nog ruimte voor honderden parkeerplaatsen.

De stationssite is trouwens één van de grote peilers in het proces. De volledige uitwerking ervan kan de toekomst van de stad waarborgen en leefbaar zijn voor zowel ondernemingen als bewoners. Maar zoals eerder gezegd: het gaat om een proces dat tijd nodig heeft om samen met de verschillende actoren te groeien. Nu kunnen we enkel nog hopen dat het Brugse stadsbestuur en de volgende Vlaamse Regering ook achter een leefbaar en duurzaam Brugge staan. Met als motto ‘verbeelding in de hoofdrol’ hoopt het Groene Gordel Front veel in beweging gezet te hebben …

Sofie Van Hove

laatstejaarsstudente communicatiebeheer-journalistiek
aan de Arteveldehogeschool in Gent
en stagiaire bij Milieurama-Bond Beter Leefmilieu.